ReArk.org

Օրհնիր Վեհափառ Տէր,

Երջանիկ եմ, որ պատիվ եւ բախտ եմ ունեցել ժամանակին մասնակցելու “Զորավոր” եկեղեցու բարեկարգման եւ կառուցապատման նախագծի հողահատկացման համար որոշում պատրաստելուն: Դա այն ժամանակներն էին, երբ բաժինը, որ գլխավորում էի, ստանում էր բողոքի նամակներ շրջակա շենքերի բնակիչներից, թե եկեղեցու առավոտյան ղողանջները խանգարում են իրենց հանգիստը: Փառք Աստուծո, ժամանակները փոխվել են եւ հայ ժողովուրդը կրկին ցուցադրում է իր սերն ու հավատքը հարազատ եկեղեցուն:

Վերջերս տեղեկացա որ պետական որոշում է կայացվել “Մոսկվա” կինոթատրոնի ամառային դահլիճը իր տարածքով հատկացնել Սուրբ Էջմիածնի տնօրինությանը նախկինում քանդված “Պողոս-Պետրոս” եկեղեցուն համանման եկեղեցի կառուցելու նպատակով:

Վեհափառ Տէր, սիրտս եւ հրճվում է եւ վրդովում միաժամանակ: Հրճվում եմ, որ մի նոր եկեղեցի է կառուցվելու, բայց վրդովվում եմ երբ տեսնում եմ որ նման կարեւոր առիթը իրականացվում է հապճեպ եւ չմտածված կերպով: Լինելով ճարտարապետ` տարիներ շարունակ բախտ եմ ունեցել զբաղվել հատկապես եկեղեցիների վերականգման եւ վերակառուցման նվիրական գործով: Եւ առավել քան զարմանալի է թե ինչպե՞ս եւ ովքե՛ր են ներկայացնում նմանատիպ առաջարկները: Նախ, տրամադրվելիք տարածքը անհամեմատելի փոքր է որեւէ եկեղեցի իսկ սարքելու համար: Այդ տարածքում լավագույնս մի փոքրիկ մատուռ կտեղավորվի: Եւ հետո, քաղաքաշինական մի փոքր վերլուծության միջոցով կարելի է տեսնել որ այդ տարածքը չի բավարարում այսօրվա ժամանակակից պահանջներին` ոչ մեքենաների մոտեցումների եւ կայանատեղերի, ոչ էլ հակահրդեհային եւ մարդկանց բազմության անվտանգ էվակուացման համար:

Ի՞նչ էին մտածում քաղաքի մեծանուն ճարտարապետները, երբ նախագծեցին Հյուսիսային պողոտան: Ինչո՞ւ արդյոք այն ժամանակ կառուցապատման ընդհանուր մտահաղացման մեջ չնախատեսեցին մի նոր եկեղեցու կառուցումը: Կարծում եմ, որ հիմա իսկ ուշ չէ եւ ավելի տրամաբանական ու պատեհ է հատկացնել համապատասխան հողակտոր Հյուսիսային պողոտայի անմիջական տարածքում եկեղեցի կառուցելու համար, քան վերը նշված կինոթատրոնի հետեւամասում:

Եւ, ի՞նչու վերականգնել նախկինում քանդված Պողոս-Պետրոսին “համանման” եկեղեցի: Եթե կան եկեղեցի հաճախող հավատացյալների բազմության հաշվարկներ եւ Մայր Աթոռ Էջմիածինը տեսնում է Երեւանի կենտրոնում մի նոր եկեղեցի կառուցելու անհրաժեշտությունը, արդյո՞ք կարիք կա առաջ քաշել հնարածին արդարացուցիչ բացատրություններ առաջարկը հիմնավորելու համար: Իսկ առաջարկ ներկայացնողները գտե՞լ են միջնադարում երկրաշարժից քանդված Պողոս-Պետրոսի քարերը բավարար քանակությամբ ճարտարապետական վերլուծություն անելու համար, թե՞ պատրաստվում են նմանակել հետագայում կառուցված բազիլիկին, որի մասին կան պահպանված մի քանի լուսանկարներ: Երկու տարբերակներն էլ` ենթադրելը կամ նմանակելը ամենատխուր ճանապարհներն են, որ կարելի է ընտրել:

Վեհափառ, կառուցելով Սուրբ Գրիգոր Լուսավորիչ մայր տաճարը, քո պայծառափայլ անունը առհավետ գրվեց հայ եկեղեցաշինության պատմության մեջ: Այդ կառույցը միաժամանակ ցույց տվեց, որ մենք ունակ ենք կառուցել հայկական եկեղեցի արդի ժամանակներին համապատասխան: Այս պարագայում վերականգնել Պողոս-Պետրոսին համանման եկեղեցի, կնշանակի ընդունել, որ հայ միտքը տկարել եւ ամլացել է: Պողոս-Պետրոսի կառուցումից անցել է 15 դար, որի ընթացքում հայ միտքը հղացել եւ իրականացրել է հրաշագեղ եկեղեցիներ ճարտարապետական բազմազան լուծումներով, միեւնույն ժամանակ լավագույնս մարմնավորելով հայ եկեղեցուն անհրաժեշտ` բնույթին եւ նպատակներին համապատասխան գործառնական կառույցներ:

Միեւնույն ժամանակ հարկ է նշել, որ այս վերջին տարիներին Երեւանի կենտրոնում մեծածավալ շինարարական աշխատանքների արդյունքում ստեղծվել է քաղաքաշինական մի նոր իրավիճակ, որ կարիք ունի նոր վերաբերմունք ցուցաբերել նաեւ ներկայում գործող եկեղեցիներին եւ նրանց շրջակայքին: Նրանք արդեն կարիք չունեն թաքնվելու մարդկանց աչքից, այլ հակառակը պետք է ներդաշնակորեն ընդգրկվեն արդի Երեւանի կառուցապատման համակարգում որպես հոգեւոր գանձեր: Այս գործի սկիզբը դրվեց Սուրբ Գրիգոր Լուսավորիչի կառուցմամբ: Բայց գործընթացը իր տրամաբանական շարունակությունն է ենթադրում` այն է նոր ճարտարապետական լուծումներով բարեկարգել նաեւ արդեն գոյություն ունեցող եկեղեցիների շրջակայքը: Խոսքս վերաբերում է Սուրբ Կաթողիկէին, ինչպես նաեւ նամակիս սկզբում նշված Սուրբ Զորավորին: Այսօրվա եկեղեցի այցելող հավատացյալների եւ զբոսաշրջիկների տեսադաշտում բացվում են հարակից բնակելի տների տնտեսական բակերը իրենց խայտաբղետ պատշգամբներով եւ եկեղեցու միջավայրին ոչ համապատասխան տեսարաններով: Մեծ խնդիրներ են ծառացել նաեւ ավտոմեքենաների մոտեցումների եւ կայանատեղերի ապահովման համար: Այս եւ նմանատիպ բարեկարգման խնդիրները կարիք ունեն քաղաքի իշխանությունների եւ Մայր Աթոռ Էջմիածնի անմիջական աջակցության եւ հետեւողական միջամտության:

Վեհափառ Տէր, աղերսում եմ ինչպես որդին իր իմաստուն հորը` մի հետեւիր չհիմնավորված եւ կասկածելի արդյունքներ հետապնդող առաջարկներին: Քեզ առաջարկներ ներկայացնողները իրենց մասնավոր նպատակին հասնելու համար պատրաստ են ամեն ինչի, առանց հաշվի առնելու, թե այդ ընթացքում կարող է վարկաբեկվել քո անունը:

Արեգ Ասատրյան
Ճարտարապետ