Armenian architects’ Islamic monuments of Artsakh
February 3, 2011
Samvel Karapetyan
Հայրենաճանաչությունը` հայրենիքը սիրելու հիմք
Մեզ համար նկարագիր պահելու, հայրենիքին տեր լինելու հիմքում հայրենաճանաչությունն է, որովհետեւ կապվածությունը, արմատի զգացողությունը պայմանավորված է հայրենաճանաչությամբ: «Մեկը, որ իր հայրենիքը չի ճանաչում, իրենից չի կարելի ակնկալել լինել հայրենասեր, ճանաչումն է բերում սեր, կապվածություն»,- այսօր լրագրողների հետ հանդիպմանը ասաց «Հայկական ճարտարապետությունն ուսումնասիրող» ՀԿ հայաստանյան գրասենյակի ղեկավար, հուշարձանագետ Սամվել Կարապետյանը: Նրա խոսքերով` պետք է հնարավորություն տալ երիտասարդներին ճանաչելու հայրենիքը` առանց կոչերի, բարոյախրատական խոսքերի: Այդ առումով, Սամվել Կարապետյանի խոսքերով, միայն դասագրքային մակարդակով է բան արվում, որը շատ քիչ է. «Սա շատ վտանգավոր հետեւանքներ կարող է ունենալ, եթե այսպես շարունակվի: Ամեն ինչի հիմքում հայրենաճանչությունն է, որպեսզի չգաղթենք, որպեսզի պատվով ապրենք, նպաստենք մեր հայրենիքի զորացմանը: Եթե քաղաքացին իր քրտինքը իր հողի վրա է կաթեցնում, երկիրը շահում է»:
«Հայկական ճարտարապետությունն ուսումնասիրող» ՀԿ-ն նախորդ տարի մի քանի հրապարակումներ ունեցավ, այդ թվում `«Արցախի հայ ճարտարապետության մահմեդական հուշարձանները» գրքույկը: «Մենք սովոր ենք ասել` ինչ-որ մահմեդական է, գործ չունենք, բայց այդ կառույցի մեջ կենտրոնացած են հայ մարդու ճարտարապետական փորձը, գեղարվեստական ընկալումները, ճաշակը: Սա ցույց է տալիս, որ պատվիրատուն մահմեդական է, կառուցվել է գուցե մի շեյխի պատվերով, բայց կառուցվել է հայ մարդու ձեռքով: Ոչ թե այդ հուշարձանները ինչ-որ ազդեցություն ունեն, այլ դրանք հայ ճարտարապետների ձեռքով կառուցված մահմեդական հուշարձաններ են»,- ասում է Սամվել Կարապետյանը:
Սկսած 14-րդ դարից մինչեւ 16-րդ դարի սկիզբ` Արցախի տարածքում եղել են մահմեդական հուշարձաններ, որոնք հայ ճարտարապետության գործեր են եւ վերագրվում են թուրքմենական ցեղին: 16-րդ դարից մինչեւ 18-րդ դարի վերջը Արցախում հանդիպում ենք պարսկական հուշարձաններին, բայց սրանք ավելի քիչ են: «Եթե պարսկական հուշարձանների դեպքում ակնհայտորեն պարսիկ ճարտարապետներ են եղել, բայց կա նաեւ հայերի մասնակցությունը, ապա մահմեդական հուշարձանները բացառապես հայերի ձեռքով են ստեղծված»,- ասում է հուշարձանագետը:
Վերջին շրջանի հուշարձանները`19-րդ դարի վերջից մինչեւ 20-րդ դարի սկիզբ, կովկասյան թաթարների կառուցած գյուղական մզկիթներն են: Հուշարձանների ընդհանուր թիվը հաշվառված չէ, օրինակ` թուրքմենականները մոտ երկու տասնյակ են: «Արցախի հայ ճարտարապետության մահմեդական հուշարձանները» գիրքը ապագա լուրջ աշխատության նախօրինակը կամ կոնսպեկտ տարբերակն է, որն ունի զբոսաշրջային նշանակություն, այդ իսկ պատճառով էլ հայերեն եւ անգլերեն է: Զուգահեռ պատրաստվում է նաեւ գիտական աշխատություն, որը շատ ավելի ծանրակշիռ է լինելու` լի վերլուծություններով:
Հրատարակել է նաեւ «Արցախի հրաշալիքները», որտեղ ընտրված են Արցախի ձեռակերտ եւ անձեռակերտ հուշարձաններ:
source: http://hetq.am/am/culture/s-karapetyan-9/